- TESTTEST
- Theater
- Theater functie
- Beroemde theaters
- Klassiek toneel
- De tragedie
- De komedie
- MBO Theaterschool
- Chat
- Muziek
- Komedie Clips
- Games
- Scarfaced
Zoeken op de site:
» De tragedie
De tragedie De oorsprong van de tragedie
We weten niet precies hoe de tragedie is ontstaan. Er wordt aangenomen dat de tragedie ontstaan is uit de dithyrambe, een verhalend lied dat door een koor ter ere van Dionysus, de god van de wijn en de vruchtbaarheid, gezongen werd. Een traditioneel koor bestaat uit 12 of 15 dansers (choreuts). Dat waren jonge mannen, net voordat ze het leger ingingen. Zingen en dansen in drie tragedies achter elkaar werd net zo zwaar bevonden en net zo goed als meedoen aan de Olympische Spelen. De inhoud van het lied werd ontleend aan de helden sagen. Rond 600 v. Chr. werden er al zang- en danswedstrijden gehouden te ere van Dionysus, waarbij een koor, begeleid door een dubbele hobo liederen zong en danste. De hoofdprijs bij deze wedstrijden was een bokje (tragos). Daar zou de naam tragedie (letterlijk: bokkenzang) vandaan kunnen komen.
Ongeveer in de vijfde eeuw voor Christus ontstond de Griekse tragedie. Er werd aan de koorliederen ook een verteller toegevoegd. Hij gaf antwoord op en uitleg aan het lied dat door het koor gezongen werd. Deze solospeler vertolkte een rol, hij nam een personage aan, terwijl het koor bleef vertellen. Het originele woord voor acteur was hypokrites, wat antwoord betekent. Er wordt over Thespis gezegd dat hij de eerste acteur heeft geïntroduceerd, die de protagonistes (letterlijk: de eerste deelnemer) werd genoemd. De tweede acteur werd deuteragonistes genoemd en werd bijgedragen door Aeschylus. De derde door Sophocles, tritagonistes genoemd. Er zijn helaas geen stukken voor één persoon aan ons overgeleverd. Er is wel nog één tragedie waarin twee acteurs speelden: ‘Persians’, geschreven door Aeschylus.
Vaak werd één acteur opgezadeld met meerder rollen. Ook het omgekeerde kwam voor, dat één rol werd gespeeld door meerder acteurs. Of werden de ‘spreekgedeeltes’ verdeeld over de verschillende acteurs. Het geven van één rol aan meerdere personen had wel een betekenis, omdat je zo kon doorgeven dat het personage veranderd was.
De inhoud van de tragedie
Het onderwerp van een tragedie was bijna altijd een mythe of een sage. De toeschouwers van die tijd kenden deze verhalen, maar een tragedieschrijver kon met die gegevens tot op zekere hoogte vrij om gaan, al stonden de grote lijnen en de afloop al vast. Wel kon de dichter kiezen welke momenten uit het oude verhaal hij opnam en hij kon de karakters van de personages anders schilderen en andere motieven voor hun handelen aanvoeren. Daardoor ontstond als het ware toch een geheel nieuwe creatie. De toeschouwers zaten dus toch elke keer in spanning wat de tragedieschrijver met de al bekende stof had gedaan.
De vorm van de tragedie
De tragedie kent vaste vormonderdelen. Een stuk begon altijd met een proloog, een voorwoord. Daarin wordt de toeschouwer duidelijk gemaakt waar de tragedie over gaat en op welk moment we in het verhaal beginnen. Je kon de proloog dus beschouwen als een soort programmaboekje, maar tegelijkertijd vormde hij het begin van de handeling.
Na de proloog kwam het koor op. Het lied dat ze bij opkomst zingen heet de parodos, dit is het tweede onderdeel van de tragedie. Daarna volgden episoden (handelingen), die telkens van elkaar gescheiden zijn door stasimon (liederen), die door het koor werden gezongen. Het stuk eindigde met de exodos, het laatste bedrijf vanaf het laatste koorlied.
In veel tragedies komt ook een bodeverhaal voor. Dit was een lange monoloog (vaak emotioneel), waarin een bode vertelt wat elders is gebeurd. Dit was vaak te gruwelijk om te laten zien of het was onmogelijk om het uit te voeren, zoals de nederlaag van een leger.
De “drie eenheden”
Aristoteles was van mening dat een goede tragedie aan een paar eenheden moest voldoen. Er moest een “eenheid van handeling” zijn. Dat betekende dat de scènes niet los van elkaar moesten staan, maar logisch op elkaar aansluiten. Daarnaast moest het ook aan de “eenheid van tijd” voldoen. De vertelde tijd van de tragedie moest niet te lang zijn, het liefst moest het zich op één dag afspelen. Een eenheid van plaats werd door Aristoteles niet genoemd. Maar toch komen we in de Griekse tragedies vrijwel geen wisseling van plaats tegen. Als er elders iets gebeurde werd dat verteld door middel van een bodeverhaal vertelt. Overigens voldoen niet alle bewaarde tragedies aan deze eenheden.
Belangrijke tragedieschrijvers
Er zijn drie belangrijke Griekse tragedieschrijvers. Ze schreven samen zo’n 200 stukken, waarvan we er ruim dertig compleet over hebben. De schrijvers waren: Aeschylus (525-456), Sophocles (495-406) en Euripides (480-406). Deze drie schrijvers werden al in hun eigen tijd als de besten gezien. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de komedie De kikkers. Daarin daalt Dionysus af in de onderwereld om Euripides terug te halen, omdat er na zijn dood geen enkele goede tragedieschrijver over is. Daar aangekomen ziet Dionysus dat Aeschylus en Euripides in een wedstrijd verwikkeld zijn, wie van hen de beste dichter is. Sophocles doet niet mee. Uiteindelijk neemt Dionysus Aeschylus mee naar boven en delen Sophocles en Euripides de eer.
Er zijn van de Romeinen maar weinig toneelstukken bewaard gebleven. Alleen uit de eerste eeuw na Christus zij er complete Latijnse tragedies over van de hand van de filosoof Seneca (5 v.Chr.- 65 na Chr.). Men vraagt zich echter af of deze tragedies wel bedoeld waren om opgevoerd te worden. Men denkt dat ze uitsluitend dienden om gelezen te worden.
[ terug... ]
Wil je vrienden worden met theater?